1.  De meest relevante punten

  • Tungiasis is een parasitaire huidziekte die het gevolg is van een infestatie met de vrouwelijke zandvlo Tungas penetrans.
  • De voorkeurslocaties zijn het gebied tussen de tenen, onder de teennagels, onder de teennagelriem en op de hielen. Echter, armen en billen kunnen ook aangedaan zijn.
  • Behandeling omhelst altijd het totaal verwijderen van de zandvlo.
  • Complicaties zijn bacteriële infecties, ulceraties en tetanus.
  • De beste maatregel is het preventief dragen van dicht schoeisel in endemische landen.
  • Tungas penetrans was oorspronkelijk endemisch in de warme zanderige gebieden in Zuid-Amerika, Midden-Amerika en het Caribisch gebied, maar door verspreiding is deze zandvlo nu ook te vinden in sub-Sahara Afrika, Pakistan en India.
  • Vectoren voor de zandvlo zijn o.a. honden, varkens en vee.
  • De zandvlo is onder verschillende namen bekend: ‘jigger flea’ of chigoe (Engels), ‘chique’ (Frans), ‘sika’ (Surinaams), ‘niqua’ (Spaans), ‘bicho de pe’, ‘pulga de porco’ (Portugees/Braziliaans), ‘moukardan’ (Soedanees).
  • Tungiasis komt met name in minder ontwikkelde gebieden voor; de prevalentie is 55% en hoger in Nigeria en Brazilië.
  • De prevalentie is in het droge seizoen in een endemisch gebied het hoogst.
  • In de westerse landen wordt tungiasis vooral gezien bij tropengangers en migranten uit deze gebieden.
  • Larven van de Tungas penetrans zijn met name in zanderige ondergronden te vinden. Deze kunnen binnen 18 dagen uitgroeien tot zandvlooien.
  • Besmetting vindt plaats via contact tussen de huid en de zandvlo tijdens lopen op blote voeten, met open schoeisel of liggen op zanderige gebieden.
  • De kleine vrouwelijke zandvlo (diameter 1 millimeter) is in staat de huid te penetreren en zich in te graven in de dermis.
  • Eenmaal ingegraven in de dermis, kan de zandvlo snel uitzetten tot enkele centimeters door het opnemen van bloed en het produceren van vele eitjes.
  • Het hoofd van de zandvlo ligt in de dermis, het lichaam in de epidermis en de anus en de genitalia monden uit in een opening in de hoornlaag, waardoor de zandvlo contact met de buitenlucht houdt.
  • Binnen 1-2 weken worden ongeveer 150-200 eitjes gelegd en naar buiten uitgestoten, waarna de zandvlo sterft.
  • De eitjes kunnen in een gunstige, warme en schaduwrijke omgeving met zand uitgroeien tot zandvlooien.
  • Verschillende stadia volgens de Fortaleza classificatie:
  • Stadium I (30 minuten tot 7 uren)

Penetratie plek van 1 mm zichtbaar als erythemateuze papel met centraal een zwarte opening dat meestal asymptomatisch, maar soms pijnlijk of jeukend is.

  • Stadium II (1 tot 2 dagen na penetratie):

Hypertrofie van de zandvlo, resulterend in een witte nodulus met centraal een zwarte pit en omringend erytheem dat jeukt en pijnlijk is.

  • Stadium III (2 dagen tot 3 weken):

Hypertrofie maximaal. Expulsie van eitjes en feces via de centrale opening.

Pijnlijke, ronde zandloper-achtig witte nodus met hyperkeratose en schilfering van de omringende huid, waardoor corpus alienum gevoel ontstaat.

  • Stadium IV (3-5 weken):

Involutie van de nodus door sterfte van de zandvlo met vorming van donkerbruine korst.

  • Stadium V (6 weken tot enkele maanden):

Littekenvorming als rest-afwijking.

Figuur Tungiasis. [bron: http://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/ttxt/Tungiasis.htm]

  • Complicaties
    • Secundaire bacteriële infectie.
    • Ulceraties.
    • Nagelafwijkingen als de nagelmatrix betrokken is.
    • In zeldzame gevallen auto-amputatie van tenen, gangreen, cellulitis, lymfangiitis  en bacteremie.
    • o   Bij niet-gevaccineerde mensen kan de zandvlo een port-d’entree voor tetanus creëren.
  • De diagnose wordt gesteld op basis van de anamnese en het klinisch beeld.
  • Aanvullende diagnostiek is vaak niet nodig. Eventueel kan een dermatoscopie of een huidbiopsie met histopathologische analyse helpen bij zeldzame plekken.
  • Behandeling:
    • Curretage of excisie van de zandvlo in toto.
    • Lokaal antibiotica ter voorkoming van secundaire bacteriële infectie.
    • Bij multipele infestaties eventueel eerst eenmalig ivermectine per os 200 microgram per kg lichaamsgewicht.
    • Bij bacteriële infectie antibiotica oraal.
    • Tetanus vaccinatie-status bepalen en ernaar handelen.
  • Preventie: advies sokken of dichte schoeisel dragen in tropische gebieden.
  • http://dpd.cdc.gov/dpdx/html/Tungiasis.htm
  • http://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/ttxt/Tungiasis.htm
  • R. de Bree, W.A. van Vloten. Tungiasis. Ned Tijdschr Geneeskd. 1992 Jul 11;136(28):1359-62.
  • M. Muehlstaedt. Images in clinical medicine. Periungual tungiasis. N Engl J Med. 2008 Dec 11;359(24):e30.
  • T.F. Cestari, S. Pessato, M. Ramos-e-Silva. Tungiasis and myiasis. Clin Dermatol. 2007 Mar-Apr;25(2):158-64.
  • M.J. van Bekkum, D.G. Snels. Diagnostic images (408) Boy with painful lesions on hands and feet. Ned Tijdschr Geneeskd. 2009 Feb 28;153(9):407.
Tungiasis, zandvlo, Tungas penetrans, jigger flea, chique, sika, pique, bicho de pe, pulga de porco.