1. De meeste relevante punten
  • Deelname aan screening is lager bij vrouwen met een migrantenachtergrond.
  • Informatie en oproep door de huisarts verhoogt deelname.
  • Veel migranten hebben gebrek aan kennis over nut preventie en vroege behandeling van kanker.
  • Kinderen spelen een belangrijke rol in de deelname aan het bevolkingsonderzoek naar borstkanker, zowel in het informeren van vrouwen als in de organisatie.

Deelname aan bevolkingsonderzoeken is bij laagopgeleide mensen lager dan bij hoogopgeleide, en bij niet-westerse migranten nog lager door praktische obstakels en gebrek aan kennis over het nut. Deelname neemt toe na uitnodiging en voorlichting door de huisarts. Migranten hebben vaak weinig of onjuiste kennis over kanker. Er heerst in sommige gemeenschappen een taboe op kanker, wat kan leiden tot sociale uitsluiting.

Opkomst bij bevolkingsonderzoek:

Deelname aan alle preventieve bevolkingsonderzoeken is lager bij laagopgeleide mensen, terwijl deze laatste groep juist de grootste kans heeft op borst- en baarmoederhalskanker. De deelname onder niet-westerse migranten is nog lager, zie tabel.

Percentage van de uitgenodigden dat deelneemt aan drie verschillende bevolkingsonderzoeken

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker 2001Bevolkingsonderzoek borstkanker 2008Proefbevolkingsonderzoek darmkanker 2009
Hoog opgeleid5986  52*
Laag opgeleid5179
Marokkaans265434**
Turks486221***
Surinaams – Antilliaans51
46
36
Overig niet-westers4738

 

* Niet uitgesplitst naar opleidingsniveau.
** Dit getal betreft alle migranten uit Afrika, onder wie mensen uit Marokko.
*** Dit getal betreft alle migranten uit het Midden-Oosten, onder wie mensen uit Turkije.

Uit onderzoek, met name ook onder migrantenvrouwen zelf, blijkt de lage opkomst veroorzaakt te worden door gebrek aan kennis over:

  • preventie: geen klachten betekent geen ziekte
  • kanker en behandeling: kanker = dood
  • het bevolkingsonderzoek, bv. onwetendheid over het feit dat uitsluitend vrouwelijke medewerkers betrokken zijn bij het borstonderzoek.
  • Cultureel bepaalde opvattingen:
    • taboe/ stigma op kanker waardoor men informatie hierover, of het gesprek hierover, vermijdt
    • schaamte van vrouw zelf, of van echtgenoot/ zoon om erover te praten of om vrouw bloot te stellen aan borstonderzoek/ genitaal onderzoek
    • angst voor roddel – sociale isolatie in geval van kanker
  • Organisatorische problemen:
    • uitnodiging in het Nederlands; kinderen of man lezen het wel, maar vinden het niet belangrijk of hebben geen tijd om mee te gaan, en vertellen het niet aan de betreffende vrouw
    • het taalgebruik van de uitnodiging is te ingewikkeld
    • screeningsplaats moeilijk te bereiken voor vrouw alleen.
  • Beperkte gezondheidsvaardigheden versterken bovenstaande factoren.
  • Weinig vertrouwen in Nederlandse gezondheidszorg.
  • Informatie verstrekken aan de kinderen van deze vrouwen draagt bij aan de opkomst bij het bevolkingsonderzoek.

Veel voorkomende misvattingen over kanker zijn:

  • kanker is besmettelijk, zoals een verkoudheid
  • over kanker praten roept de ziekte over jezelf af
  • kanker is per definitie ongeneeslijk en dodelijk
  • een operatie leidt tot uitzaaiingen van de kanker
  • chemotherapie is gevaarlijk en dodelijk
  • Het lijkt aan te bevelen vrouwen die in aanmerking komen voor het bevolkingsonderzoek naar borst- of cervixkanker, daarop aan te spreken/ voor te lichten. Het lijkt zeker zinvol ook echtgenoten en kinderen (m.n. dochters) te betrekken bij deze voorlichting.
  • Wees alert op het eigen taalgebruik en toets of de patiënt en familie u begrijpt. Termen als ‘remissie’, ‘vlekken’, ‘goedaardig’ en ‘positief’ (bij een slechte uitslag) worden vaak verkeerd begrepen.
  • Een alertheid op mogelijke erfelijke aanleg kanker is belangrijk. Zie hier de verwijscriteria. Huisarts en genetica.
  • Voorlichting is zinvol over de volgende thema’s :
    • nut van preventie en vroegtijdige behandeling
    • mogelijkheid om het onderzoek van borsten / cervix uit te laten voeren door vrouwelijke medewerkers
    • oplossingen voor organisatorische problemen (reistijd etc.).
  • Geef begrijpelijke informatiefolders of verwijs naar websites, bij voorkeur in eigen taal.
  • NHG-standaard preventie en vroegdiagnostiek cervixcarcinoom. Huisarts Wet 2009:52(4):182-91 www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-preventie-en-vroegdiagnostiek-van-cervixcarcinoom
  • NHG-standaard diagnostiek van mamma carcinoom Huisarts Wet 2008:51(12):598-609 www.nhg.org/standaarden/samenvatting/diagnostiek-van-mammacarcinoom
  • Allochtonen en kanker. Sociaal culturele en epidemiologische aspecten. Signaleringscommissie Kanker van KWF Kankerbestrijding; 2006.
  • Kolste R. Ouderen over ondersteuning en zorg. CSO/Zorgbelang Nederland/Pharos; 2013.
  • Pieterse A, Jager N, Smets E, Henselmans I. Lay understanding of common medical terminology in oncology. Psycho-Oncology. 2012;22(5):1186-1191.
  • Vermeer B, Muijsenbergh METC van den. The attendance of migrant women at the national breast cancer screening in the Netherlands 1997-2008. Eur J Cancer Prev. 2010;19(3):195-198.
  • Leeuwen AWFM van, Nooijer P de, Hop WCJ. Screening for cervical carcinoma. Cancer Cytopathology. 2005;105(5):270-276 Koopmans T, Devillé W, Toets M. Participation in cervix screening by migrant vs. indigenous women in The Netherlands. Eur J Public Health. 2012;22(2):76
  • Deutekom M, Rijn AF van, Dekker E. Uptake of faecal occult blood test colorectal cancer screening by different ethnic groups in the Netherlands. Eur J Public Health. 2009;19(4):400-402.
  • Hartman E, Muijsenbergh M. van den. Bevolkingsonderzoek en allochtone vrouwen. Phaxx 2009 no 2: 17-18
  • Graaff E. de. Partners in palliative care. Academisch proefschrift Universiteit van Amsterdam; 2012
  • Heide I van der, Rademakers J. Laaggeletterdheid en Gezondheid. Stand van zaken. Utrecht: NIVEL; 2015.
  • Nooijer DP de, Waart FG de, Leeuwen AW van, Spijker WW. Opkomst bij bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker hoger na uitnodiging door de huisarts, in het bijzonder voor groepen met doorgaans lage participatiegraad. Ned Tijdschr Geneeskd 2005;149:2339-43
  • Nadi EZP, Muijsenbergh METC van den. Incurable cancer: communication about diagnosis and prognosis between physicians and Turkish patients in general practive. Onderzoeksverslag Radboudumc, afdeling eerstelijnsgeneeskunde; 2013
  • Factsheet Migranten en Kanker in de Huisartsenpraktijk. Utrecht: Pharos; 2013.
  • Koopmans GT, Devillé W, Foets M. Participation in cervix screening by migrant vs. indigenous women in The Netherlands. Eur J Public Health. 2012;22(2):76.

Kanker, preventie, borstkankerscreening, cervixscreening, bevolkingsonderzoek