1.  De meest relevante punten

  • Turkse vrouwen, asielzoekers, vluchtelingen en ongedocumenteerde migranten hebben relatief vaak last van een angststoornis.
  • Vaak wordt angst gepresenteerd via lichamelijke klachten.
  • Denk bij vrouwen aan angst voor eergerelateerd geweld en huiselijk geweld of angst voor uithuwelijking.
  • Denk bij mannen aan problemen m.b.t. familie-eer of druk door verplichtingen.

Deze tekst is een aanvulling op de NHG standaard nr. 62 Angststoornis: www.nhg.org/standaarden/samenvatting/angst

Prevalentie:

  • Naar de prevalentie van angststoornissen bij migranten in Nederland is nog niet veel onderzoek gedaan. Bij arbeidsmigranten komen angststoornissen meer voor bij de Turkse populatie, bij Marokkanen is het vergelijkbaar met Nederlanders. Bij vluchtelingen en asielzoekers zijn de getallen veel hoger. Zie ook onderwerp Asielzoekers / vluchtelingen.
  • In het recente onderzoek van De Wit in Amsterdam is de lifetime prevalentie van angststoornissen 14,9% voor Turks-Nederlandse volwassenen, 9,3% voor Marokkaans-Nederlandse volwassenen en 11,5% voor autochtoon-Nederlandse volwassenen. Bij de Turkse en autochtoon-Nederlandse bevolking vormen vrouwen de meerderheid, bij de Marokkaanse groep zijn dit de mannen.
  • Onder Afghaanse, Somalische en Iraakse vluchtelingen en asielzoekers in Nederland wordt nog veel meer angst gerapporteerd, vooral door vrouwen en ouderen.
  • De prevalentie ligt het hoogst bij asielzoekers: 40% – waarvan 28,1% posttraumatische stressstoornis – (zie ook onderwerp Post traumatische stress stoornis – PTSS), bij vluchtelingen is dit resp. 25% voor de angststoornis en 10,6% voor PTSS. Naarmate asielzoekers langer in Nederland zijn hebben zij meer last van angsten, waarschijnlijk t.g.v. de onzekerheid over hun verblijfsstatus en toekomst.
  • Ongedocumenteerde migranten hebben bijna allemaal veel last van angst, stress en gedeprimeerde stemming – in relatie met hun onzeker bestaan en angst voor politie. Bij de huisarts worden bij hen echter niet meer angststoornissen geregistreerd.
  • De verhoogde prevalenties op zichzelf komen niet voor rekening van sociaal-economische verschillen. Wel is het zo dat een goede economische situatie in het land van immigratie, lijkt te leiden tot een betere geestelijke gezondheid bij arbeidsmigranten. Dit geldt echter niet voor vluchtelingen en asielzoekers.

Culturele factoren:

  • In sommige talen is de woordenschat om psychische klachten weer te geven beperkt. Zie ook onderwerp Depressie.
    • In Westerse culturen overheersen vaak schuldgevoelens, bij niet-westerse culturen vaak schaamte of gezichtsverlies.
    • Een aantal DSM-factoren rondom paniek gaat niet op in niet-westerse culturen; zoals het criterium dat angst uit het niets optreedt (gaat in niet-westerse culturen juist geleidelijk) en dat de paniek in een paar minuten zijn maximum bereikt (duurt in niet-westerse culturen 15 tot 20 minuten); daarnaast hebben migranten vaak sensaties in het lichaam die niet terug te vinden zijn in de DSM. Catastrofale cognities spelen een sleutelrol. Wat je beschouwt als rampspoed vormt een afspiegeling van je culturele preoccupaties. Als je in een gebied woont met aardbevingen of overstromingen, dan heb je andere culturele modellen dan in een gebied waar geen natuurrampen voorkomen. Bij de paniekstoornis is het dus interessant om te kijken naar de relatie tussen lichamelijke en sociale processen en culturele uitingsvormen van distress.
    • Er is weinig bekend over het effect van cognitieve gedragstherapie (cgt) op migranten.

In aanvulling op de NHG standaard nr. 62 Angststoornis: www.nhg.org/standaarden/samenvatting/angst

  • Anamnese
    • Klachten van een angst- of paniekstoornis zijn niet duidelijk anders bij verschillende etnische groepen, mogelijk wordt bij migranten de nadruk nog meer gelegd op lichamelijke sensaties. Zie ook onderwerp Somatisatie (SOLK).
    • Denk bij allochtone vrouwen aan mogelijke problemen rondom eer-gerelateerd geweld, de druk om maagd te blijven voor het huwelijk, gedwongen of gearrangeerde huwelijken door de familie, onvruchtbaarheid, een ondergeschikte rol ten opzichte van de partner, de eigen ouders, broers en schoonfamilie en taboes op echtscheiding en homoseksualiteit.
    • Denk bij allochtone mannen aan de druk om de eer van de familie te bewaken, om voor geld en inkomen te zorgen, financieel verantwoordelijk te zijn voor de eigen partner en kinderen, maar ook voor de eigen ouders in het land van herkomst en eventuele andere familieleden. Ook voor mannen kunnen gedwongen of gearrangeerde huwelijken en taboes op echtscheiding en homoseksualiteit problemen opleveren.
  • Behandeling
    • Denk aan de mogelijkheid patiënten te verwijzen naar een psycholoog of psychiater met dezelfde taal en culturele achtergrond. Zie ook rubriek Relevante links.
    • Antidepressiva worden door veel migranten slecht getolereerd wegens (angst voor) bijwerkingen. I.v.m. genetisch bepaalde verschillen in metabolisme is het verstandig te laag te starten en langzaam op te hogen.

Ggz-brochures in diverse talen (elke brochure bevat een Nederlandse vertaling)

  • Deze tekst is een aanvulling op de NHG standaard nr. 62 Angststoornis: www.nhg.org/standaarden/samenvatting/angst
  • Janneke Wolfswinkel: Ongedocumenteerden patienten bij de_huisarts – onderzoek_morbiditeit. Onderzoeksverslag 2010
  • Depression and anxiety in labor migrants and refugees – a systematic review and meta-analysis. Lindert J, Ehrenstein OS, Priebe S, Mielck A, Brähler E Soc Sci Med 2009 Jul;69(2):246-57. Epub 2009 Jun 17
  • Mikado: Intercultureel Addendum angststoornissen (www.mikadonet.nl)
  • Verslag conferentie angststoornissen migranten:
    www.mikadonet.nl/downloads/Verslag%20invitational%20conference%20angststoornissen.pdf
  • M.A. Schoevers, M.E.T.C. van den Muijsenbergh, A.L.M. Lagro-Janssen. Self-rated health and health problems of undocumented immigrant women in the Netherlands: A descriptive study. Journal of Public Health Policy, Volume 30, Number 4, December 2009 , pp. 409-422(14)
  • Stemming- en angststoornissen in Amsterdam: Verschillen in vóórkomen en zorggebruik naar etniciteit. De Wit et al. GGD Amsterdam 2006-2008
  • Psychische en lichamelijke gezondheidsproblemen van en gebruik van zorg door Afghaanse, Iraanse en Somalische asielzoekers en vluchtelingen. A.A.M. Gerritsen, W. Devillé, F.A.H. van der Linden et al. (2006). Ned Tijdschr Geneeskd, 150: 1983-1989.2
  • Multidisciplinaire richtlijn angststoornissen, Trimbosinstituut
  • Aandacht voor sekse- en cultuurspecifieke aspecten in de behandeling van depressie. G. Noordenbosch 2007
  • ‘Een arts van de Wereld. Etnische diversiteit in de medische praktijk’. J. Suurmond, C. Seeleman, K. Stronks, ML Essink-Bot. Tweede herziene druk, BSL 2012 

Angst, angststoornis

zp8497586rq