1.  Algemeen

Er kunnen tussen verschillende groepen allochtonen belangrijke culturele verschillen bestaan in de beleving van zwangerschap en de kraamperiode. Ook binnen een groep allochtonen kunnen de verschillen aanmerkelijk zijn. Een algemeen overzicht is niet te geven.
De hieronder staande tekst wil vooral een indicatie geven van zaken waarop de huisarts bedacht moet zijn bij de zorg aan allochtone vrouwen in deze periode. Ook nu geldt: de belangrijkste culturele competentie is het openstaan voor andere gebruiken en gewoonten en het nieuwsgierig hiernaar durven zijn.

Vruchtbaarheid en het krijgen van kinderen is in alle culturen, ook westerse, belangrijk.
In sommige culturen kan het niet (kunnen) krijgen van kinderen door een vrouw leiden tot sociale uitsluiting of verstoting door de echtgenoot.

  • Bij vrouwen uit Oost- en West-Afrika, Egypte, Jemen en Noord-Irak bestaat een grote kans dat zij besneden zijn; dit kan tot problemen leiden bij de bevalling: zie onderwerp Vrouwelijke Genitale Verminking of meisjesbesnijdenis.
  • Bekendmaking van de zwangerschap gebeurt in veel culturen pas als het kind gevoeld wordt, veelal pas na de 4e maand. Dit heeft vaak te maken met het besef dat het nog gemakkelijk mis kan gaan. Dit is ook een reden waarom zwangere allochtone vrouwen vaak later op de eerste zwangerschapscontrole verschijnen.
  • Het tot in de puntjes voorbereiden van de komst van het kindje is een westerse gewoonte. Veel niet-westerse allochtonen bereiden de komst van een kindje slechts minimaal voor, ook vaak weer uit het besef dat het nog gemakkelijk mis kan gaan en om de aandacht van kwade geesten niet op het aanstaande kindje te vestigen.
  • Tijdens de zwangerschap kunnen niet-westerse vrouwen er soms andere gewoonten op na houden, zoals andere voedingsvoorschriften of een taboe op seksueel contact of het verbod om na zonsopgang naar buiten te gaan.
  • Bij sommige groepen migranten bestaat de overtuiging dat een zwangere vrouw voor twee moet eten; een goed voedingsadvies is dus belangrijk.
  • In niet-westerse culturen wordt de bevalling doorgaans begeleid door een vroedvrouw, een vrouw met veel ervaring, die zelf ook kinderen heeft gebaard. Tijdens de bevalling zijn er soms nog andere vrouwen (zus, moeder) ter ondersteuning aanwezig. De echtgenoot is, in tegenstelling tot in de Nederlandse cultuur, doorgaans niet bij de bevalling.
  • Veel migranten zijn niet bekend met de functie en bekwaamheden van de Nederlandse verloskundige; zij geven eerder de voorkeur aan een gynaecoloog.
  • De psychologische begeleiding van de traditionele vroedvrouw wordt vaak gemist bij de westerse bevalling in het ziekenhuis.
  • Bij sommige Turkse en Marokkaanse vrouwen bestaat nog een schaamtegevoel tegenover mannelijke hulpverleners.
  • Veel niet-westerse allochtonen zullen liever in het ziekenhuis dan thuis bevallen, uit een gevoel van veiligheid.
  • Veel vrouwen baren traditioneel vanuit een verticale houding. In de westerse cultuur is onder invloed van de gynaecoloog en verloskundige de horizontale baringshouding de meest gebruikte, alhoewel die niet altijd de meest gunstige is.
    De zwaartekracht in de verticale baringshouding geeft vaak een vlottere partus.
    Mogelijke nadelen zijn het voorkomen van meer perineum-rupturen en daaraan gekoppeld meer bloeding postpartum.
  • Schreeuwen tijdens de bevalling is in veel culturen een normaal gedrag.
  • Veel niet-westerse allochtone vrouwen maken minder gebruik van kraamzorg. Dit heeft o.a. te maken met minder bekendheid van kraamzorg onder allochtonen. Ook bestaat er bij veel niet-westerse allochtonen de gewoonte om tijdens de kraamperiode begeleid te worden door vrouwen uit de familie, zoals de moeder of zus. Er wordt vaak de voorkeur gegeven aan familie vanwege de taalbarrière en het cultuurverschil met een Nederlandse kraamhulp.
  • In veel culturen worden moeder en kind de eerste 8 dagen na de bevalling binnen gehouden en afgeschermd van bezoek. Dit in tegenstelling tot de Nederlandse gewoonte, waarbij er gelijk na de geboorte juist vaak en veel bezoek is.
  • Lange tijd van rust, geen kraamvisite, warmte, goede voeding en bescherming tegen mogelijk kwade invloeden zijn kenmerkend voor de kraamzorg in niet-westerse culturen.
  • Vaak wordt pas op de 8e dag de pasgeborene als levend beschouwd (bijbel, koran) en vindt naamgeving plaats.
  • In veel culturen wordt de eerste moedermelk weggegooid en wordt er een eerste symbolische voeding gegeven. Met borstvoeding wordt vaak niet voor de tweede dag gestart.
  • Veel niet-westerse allochtonen geven langer borstvoeding dan autochtonen. Bij sommige allochtonen bestaat echter het idee dat flesvoeding beter is dan borstvoeding.
  • Preventie meisjesbesnijdenis bij vrouwen uit landen waarin meisjesbesnijdenis gebruikelijk is: In het modelprotocol ‘Medische zorg voor vrouwen en meisjes met vrouwelijke genitale verminking’ van de NVOG is opgenomen dat de gynaecoloog of verloskundige tijdens de kraamperiode meisjesbesnijdenis ter sprake brengt, als de pasgeborene een meisje is.
  • Om de pasgeboren baby te beschermen gebruiken sommige allochtonen rituelen:
    • Amulet: koordje of kettinkje om pols, hals of heupen.
    • De navelstomp wordt ingesmeerd met as of bedekt met bladeren. Dit geeft een hoger risico op infectie.
    • De fontanel wordt bedekt om te voorkomen dat goede geesten het lichaampje verlaten of kwade geesten het lichaam binnenkomen.
  • Op de 8e dag kan rituele besnijdenis van jongens plaatsvinden. In Nederland staat sinds kort ook jongensbesnijdenis ter discussie, zie onderwerp Jongensbesnijdenis.
  • M.b.t. wiegendood is het gebruik van een hoofdkussen voor de pasgeboren baby, en soms ook dekbedjes of ander materiaal in het ledikantje, nog van belang. Ook roken is een risicofactor (Turken).

www.strakszwangerworden.nl/strip
De voorlichting over gezond leven voor het zwanger worden van het RIVM is herschreven voor laaggeletterden en mensen die het Nederlands niet goed beheersen. Bovendien is de strip in meerdere talen beschikbaar.

  • Wereldwijde gebruiken, wereldvreemd in Nederland; Yvonne Lefèber en Henk W.A. Voorhoeve
  • NVOG modelprotocol meisjesbesnijdenis: nvog-documenten.nl
  • Birthing Position revisited; examining the evidence for a routine practice; Ank de Jonge Proefschrift Radboud Universiteit 2007
  • Zwangerschap, bevalling en kraambed bij Turkse en Marokkaanse vrouwen; buro voorlichting gezondheidszorg buitenlanders (uitgave niet meer verkrijgbaar)